Waar je pensioen belast wordt: Spanje, België en Duitsland naast elkaar

Je pensioen verhuist niet mee zoals je meubels. Welk land erover mag heffen, staat in het belastingverdrag tussen Nederland en je nieuwe woonland, en die verdragen zijn niet in dezelfde tijd geschreven. Dat is geen detail. Bij precies hetzelfde pensioen kan het per land een ander land zijn dat mag heffen, en dus een ander tarief dat erop wordt losgelaten.

Er zijn steeds drie soorten inkomen die apart worden behandeld, en het loont om ze uit elkaar te houden voordat je verder leest:

• je bedrijfspensioen en je lijfrente, opgebouwd in een vroegere dienstbetrekking of met een verzekering
• je AOW, die geen dienstbetrekking als grondslag heeft maar een volksverzekering is
• je overheidspensioen, als je voor de overheid hebt gewerkt; dat volgt in alle drie de verdragen een eigen regel

Hieronder staat per land wat de bron zelf zegt. Wat er niet staat, staat er niet, en dat zeggen wij dan ook.

Het belastingverdrag tussen Nederland en Spanje is ondertekend op 16 juni 1971 en in werking sinds 20 september 1972. Het is een van de oudste die Nederland nog heeft lopen, en de pensioenregel is dan ook kort en zonder uitzonderingen.

Artikel 19, woordelijk: ‘Las pensiones y otras remuneraciones similares pagadas, en consideración a un empleo anterior, a un residente de un Estado sólo pueden someterse a imposición en este Estado.’

Vertaald: een pensioen dat wordt betaald wegens een vroegere dienstbetrekking mag alleen worden belast in het land waar je woont. Woon je in Spanje, dan is dat Spanje. Er staat geen grensbedrag bij en er staan geen voorwaarden bij.

Voor een overheidspensioen geldt iets anders. Artikel 20: ‘Las remuneraciones incluidas en las pensiones, pagadas directamente o con cargo a fondos constituidos por un Estado, una de sus subdivisiones políticas o Entidades locales a una persona física en virtud de servicios prestados a este Estado o a estas subdivisiones o Entidades, pueden someterse a imposición en este Estado.’ Het land dat betaalt, mag heffen.

En dan wat er niet staat. In de verdragstekst die het Spaanse staatsblad publiceert komt geen artikel voor over socialezekerheidsuitkeringen, en dus ook niet over de AOW. Wij kunnen daaruit niet aflezen welk land de AOW mag belasten en schrijven het dus niet op. Vraag dat na bij de Belastingdienst.

Nog een voorbehoud, en dit is er een die telt. De geconsolideerde tekst die wij lazen draagt als laatste bijwerking 16 oktober 1972. Latere protocollen of het multilaterale verdrag dat veel bilaterale verdragen heeft gewijzigd, zijn daarin niet zichtbaar. Wat hierboven staat is dus de tekst van 1971 en niet noodzakelijk het laatste woord.

Duitsland doet het anders, en het scharnier is een bedrag. De hoofdregel volgens de Belastingdienst: ‘Over uw Nederlandse pensioen of lijfrente betaalt u meestal belasting in Duitsland.’

Dat woord meestal is de hele kwestie. Nederland heft namelijk wel zodra ‘het totaalbedrag van de volgende pensioenen uit Nederland in een jaar samen meer is dan € 15.000’. Wat er in dat totaal meetelt, is uitputtend:

• ‘wettelijk pensioen, bijvoorbeeld: AOW en Anw’
• ‘bedrijfspensioen’
• ‘lijfrente-uitkering’

Let op dat de AOW hier wel meetelt. Voor veel mensen betekent dat dat alleen de AOW plus een bescheiden bedrijfspensioen de grens al haalt, en dat de heffing dus in Nederland blijft.

Twee dingen tellen juist niet mee voor die grens: ‘uw overheidspensioen’ en ‘uw socialezekerheidsuitkering’. Die volgen hun eigen regel. Voor het overheidspensioen: ‘U betaalt in Nederland belasting als u een overheidspensioen uit Nederland krijgt en u hebt niet de Duitse nationaliteit.’ En voor een uitkering: ‘Over een socialezekerheidsuitkering uit Nederland betaalt u in Nederland belasting.’

En één die mensen verrast bij een echtscheiding of een emigratie: ‘Over een afkoopsom van een pensioen of lijfrente uit Nederland betaalt u in Nederland belasting.’

België lijkt op Duitsland maar het bedrag ligt hoger en er komen twee voorwaarden bij. De hoofdregel: ‘Woont u in België, en hebt u een pensioen, lijfrente of socialezekerheidsuitkering uit Nederland? Dan betaalt u daarover meestal belasting in uw woonland.’

De vraag die de Belastingdienst daarna stelt is: ‘Is het totaalbedrag van al uw uitkeringen (inclusief uw AOW en Anw) samen jaarlijks meer dan € 25.000?’ Ook hier telt de AOW dus mee.

Kom je boven dat bedrag, dan verschuift de heffing niet vanzelf naar Nederland. Daarvoor moet er ook aan twee andere dingen zijn voldaan:

• ‘U hebt bij het opbouwen van uw uitkering een fiscaal voordeel gehad in het land waar u de uitkering opbouwde’
• ‘U betaalt over uw uitkering niet het normale belastingtarief dat geldt voor vroegere arbeidsinkomsten’

Bij de AOW ligt die eerste voorwaarde anders, en de Belastingdienst zegt dat er uitdrukkelijk bij: ‘Voor de opbouw van uw AOW of Anw is dit niet van belang.’

Het overheidspensioen volgt ook hier een eigen regel, met een uitzondering die je moet kennen als je de Belgische nationaliteit hebt of aanneemt: ‘Over uw overheidspensioen betaalt u belasting in het land waar u voor de overheid hebt gewerkt. Hebt u echter de nationaliteit van uw woonland, dan betaalt u over het overheidspensioen uit het andere land toch in uw woonland belasting.’

Eén ding om in de gaten te houden: op 21 juni 2023 is een nieuw verdrag tussen Nederland en België ondertekend. Dat is nog niet in werking, en tot dat wel zo is geldt wat hierboven staat. Wie voor de lange termijn plant, weet dus dat er iets aankomt.

Dit is het beeld. De rij die er in de praktijk uit springt is het grensbedrag.

Waar het op neerkomt voor iemand met een gemiddeld Nederlands pensioen. In Spanje betaal je over je bedrijfspensioen belasting in Spanje, hoe hoog het ook is. In Duitsland kom je met de AOW en een bescheiden bedrijfspensioen al snel boven de vijftienduizend, en dan blijft de heffing in Nederland. België zit daartussenin: de grens ligt hoger, en zelfs boven die grens verschuift er pas iets als ook aan de twee voorwaarden is voldaan.

Dat verschil is geen reden om je woonland op te kiezen, want er hangt meer aan dan de heffing alleen: het tarief in het woonland telt net zo hard mee, en dat staat niet in deze gids. Maar het is wel een rekensom die je gemaakt wilt hebben voordat je verhuist en niet erna.

Drie dingen die je hier niet vindt, met de reden erbij.

Wat je uiteindelijk betaalt. Deze gids gaat over de vraag welk land mag heffen, en niet over hoeveel. Het tarief van het woonland, de aftrekposten daar en de verrekening met Nederland bepalen samen het bedrag, en dat zijn drie stelsels die wij niet in één zin kunnen samenvatten zonder te liegen.

De Spaanse AOW. De verdragstekst die het Spaanse staatsblad publiceert kent geen artikel over socialezekerheidsuitkeringen. Wij lezen daar dus niet uit af wat er met de AOW gebeurt, en verzinnen het ook niet.

Wat er sinds 1972 aan het Spaanse verdrag is veranderd. De geconsolideerde tekst draagt als laatste bijwerking 16 oktober 1972. Latere wijzigingen zijn daarin niet zichtbaar en wij hebben ze niet apart nagelezen.

Voor alle drie geldt hetzelfde: dit is de regel uit het verdrag, en je eigen geval kan een uitzondering zijn. De Belastingdienst is het loket dat er antwoord op geeft.