Elk cijfer heeft een bron en een datum

Achter deze site ligt een register waarin elke controleerbare bewering apart staat, met de bron erbij en de datum waarop wij die bron lazen. Op dit moment staan er 5500 van die beweringen in. Ze verouderen niet allemaal even snel: een inschrijvingsjaar op de Werelderfgoedlijst blijft staan, een huurprijs niet. Daarom heeft elke bewering een klasse en een eigen controletermijn.

De cijfers hieronder worden rechtstreeks uit dat register berekend, op het moment dat je deze pagina opvraagt. Per bewering bewaren wij de bron, de datum van de laatste controle en de termijn waarna wij opnieuw controleren.

Wat er nu openstaat

Op dit moment staat er geen enkele bewering over zijn termijn. De oudste bronraadpleging in het register dateert van 2026-08-25.

Alles wat wij hebben gecorrigeerd, bewust niet zeggen of niet konden nalezen staat ongefilterd op onze correctiepagina. Dat zijn op dit moment 432 correcties.

Op diezelfde pagina staat sinds kort een derde lijst: 13 vragen waar wij zelf nog niet uit komen. Er wordt bijvoorbeeld breed beweerd dat de kiezersregistratie buiten Nederland permanent is; wij lezen dat nergens in een officiële bron, en wij kunnen het dus niet bevestigen en niet ontkrachten.

Op 2 september 2026 kwam dit getal op nul. Het register is later gebouwd dan de gidsen, en toen wij in augustus 2026 voor het eerst elk bedrag en elk percentage uit onze landendossiers, plaatspagina's en gidsen tegen het register legden, bleken er honderden cijfers te zijn waar het register niets over zei. Van de 5460 cijfers die wij nu in de content tellen, staat er geen enkele meer zonder record eronder. Dat geldt voor alle lagen tegelijk: in de gidsen, op de vergelijkingspagina's, in het begrippenlijstje, bij de veelgestelde vragen, in de landendossiers en in de plaatspagina's.

Lees dat niet als: alles klopt. Nul betekent dat onder elk bedrag op deze site een aantekening ligt die zegt waar het vandaan komt en wanneer wij dat hebben gelezen. Het betekent niet dat elk bedrag juist is, en het betekent al helemaal niet dat elk bedrag nog actueel is; daarvoor staat de houdbaarheidstermijn hierboven. Een deel van de weg naar nul liep bovendien niet via een gevonden bron maar via de prullenbak: waar wij een bedrag bij geen enkele instantie konden nalezen, hebben wij het van de pagina gehaald en op de correctiepagina opgeschreven waarom.

Wat hieronder staat blijft staan: de geschiedenis van dit getal, inclusief de zeven keer dat het omhoog ging omdat onze eigen telling strenger werd.

Wij hadden dat getal stil kunnen wegwerken voordat iemand ernaar vroeg. Het staat hier omdat een verantwoordingspagina die alleen vertelt wat er goed gaat geen verantwoording is. Het loopt automatisch mee met elke publicatie, dus als het daalt zie je dat hier, en als het stijgt ook.

En het is inmiddels zeven keer gestegen. Nooit doordat er cijfers bij kwamen, altijd doordat de telling strenger werd. Eerst telde de telling maar een deel van onze pagina's mee. Toen bleek dat een tarief uit het ene land gold als verantwoording voor hetzelfde getal in een ander land. Toen bleek dat een aantekening waarin wij juist schrijven dat wij een bedrag niet publiceren, meetelde als bewijs dat wij het wel konden verantwoorden. En de laatste is de vervelendste om op te schrijven: de telling zocht een getal als losse tekst in ons register, zonder te kijken of er links of rechts nog een cijfer tegenaan stond. Een bedrag van drie cijfers gold daardoor als verantwoord zodra diezelfde drie cijfers de staart vormden van een groter bedrag ergens anders. Die fout zat er vanaf de eerste meting in, dus elk getal dat hier eerder heeft gestaan was te laag. Het staat nu hoger.

De zesde keer ging over een soort getal in plaats van een hoek van de site. Deze telling keek alleen naar getallen met een euroteken of een procentteken ernaast. Een aantal mensen viel er dus buiten, en daar bleek de grootste stapel te zitten: op zevenentachtig vergelijkingspagina's stond hoeveel Nederlanders er in een land wonen, zonder dat daar iets onder lag, en met onderlinge verschillen tot een factor dertien voor hetzelfde land. Wie twee van onze pagina's naast elkaar legde kreeg dus twee verschillende antwoorden. Die aantallen staan er niet meer; wat er staat is waar de Nederlanders in dat land zitten, en voor het ene land waar een statistiekbureau het aantal wel publiceert het cijfer van dat bureau.

De zevende keer ging over gidsen die twee landen tegen elkaar zetten. Deze telling zoekt bij elke gids het land op waar die over gaat, en legt de cijfers daar tegen het deel van het register van dat land. Bij een gids die twee landen vergelijkt pakte zij alleen het eerste van de twee, en dat werkte twee kanten op. De Griekse tarieven in een Kroatië-tegen-Griekenlandgids telden als ongedekt terwijl ze in het register onder Griekenland staan: die kant maakte het getal ten onrechte hoger. Maar zeven gidsen haalden helemaal geen land uit hun titel en werden daardoor tegen het HELE register gelegd, en daar telde een Cypriotisch bedrag als verantwoord omdat diezelfde cijfers toevallig in een Australisch record stonden. Die kant maakte het getal ten onrechte lager, en dat is de vervelendste van de twee. Beide zijn rechtgezet, en de zeven bedragen die daardoor zichtbaar werden staan niet meer op de pagina.

De grootste sprong ging over een hele hoek van de site. Onze vergelijkingspagina's werden helemaal niet gelezen door deze telling: een eerdere versie ervan keek naar drie van de zes bestanden. Sinds die pagina's wél worden meegeteld is het getal hierboven ruim vier keer zo hoog. Wat daar staat is grotendeels hetzelfde soort cijfer dat wij eerder uit onze kostengidsen hebben gehaald: maandbedragen die iemand bij elkaar heeft opgeteld en tarieven van landen waar wij weinig van hebben nagelezen. Ze staan er nog, ze zijn nu geteld, en ze staan bovenaan de werklijst.

En hetzelfde gebeurde met een tweede controle, die inmiddels ook op nul staat. Naast de cijfers houden wij bij welke rangordes wij doen: elke keer dat wij "de grootste", "de goedkoopste" of "het zonnigste" schrijven, hoort daar een bron onder te liggen of een toeschrijving in de zin zelf. Dat instrument stond in augustus 2026 op nul omdat het maar een van onze zes contentbestanden las. Toen het ze alle zes las, stonden er honderdveertien rangordes zonder dekking. Van de 236 rangordes die wij nu doen, staat er geen enkele meer zonder.

Het grootste deel daarvan stond vlak naast een getal dat er de onderbouwing van zou kunnen zijn, zoals "met 8.346 vierkante kilometer het grootste Griekse eiland". Die telden wij toch mee, want dat getal is niet altijd zelf nagelezen, en bij het steekproefsgewijs nalezen van twaalf van die gevallen bleken er twee waarbij het getal ernaast over iets heel anders ging. Wat er nu staat is in welk veld de rangorde geldt: in onze eigen tabel, in ons eigen dossier, of bij de instantie die het cijfer publiceert. Kreta is daarmee het grootste eiland van ons Griekse dossier geworden.

Waar wij het veld niet konden afbakenen ging de rangorde eruit en bleef het cijfer staan. "Kreta: warmste deel EU" is nu "Kreta: zomers van 35 tot 40 graden op de eilanden".

Dat betekent niet dat die uitspraken onwaar zijn. Het betekent dat wij ze voor eigen rekening doen zonder te kunnen laten zien waarop ze rusten, en bij een rangorde is dat vervelender dan bij een los cijfer: "een van de goedkoopste" leest als een gemeten uitkomst terwijl het net zo goed een indruk kan zijn. De eerste twee die wij nakeken waren allebei onjuist, en het waren allebei belastingtarieven waarvan wij schreven dat ze het hoogste of het laagste van de Unie waren. Ze staan er niet meer zo. De rest is werk, en dit getal loopt vanaf nu met elke publicatie mee.

Ook de tweede bronnenlijst wordt sinds deze week nagekeken. Naast het register waar deze pagina over gaat, bestaat er een tweede lijst met bronvermeldingen die onder een deel van onze pagina's wordt getoond: 619 bronnen bij 174 pagina's. Tot deze week keek geen van onze controles daarnaar, en dat viel op doordat die twee lijsten elkaar bleken tegen te spreken over de vraag of wij een bepaalde overheidspagina hadden kunnen lezen. Sinds deze week is er een hek dat vier dingen nakijkt: een controledatum die geen datum is of ouder dan een jaar, een vermelding bij een pagina die niet bestaat, een vermelding zonder bronhouder of adres, en een vermelding die in haar eigen toelichting een tussenschakel noemt in plaats van de instantie zelf. Op dit moment staat er geen enkele van die bevindingen open.

De eerste meting gaf er zeven, alle zeven van die laatste soort. De datums klopten allemaal, alle pagina's bestonden en elke vermelding had een bron. Drie ervan zijn alsnog naar de instantie zelf gebracht: een Portugese aanvraagtermijn die op een advieskantoor stond en die de belastingdienst daar woordelijk zelf noemt, een Cypriotische regeling die nu op het eigen formulier van die dienst staat, en een Cypriotische zorgbijdrage die wij in ons eigen eerste register allang bij de zorgautoriteit hadden liggen. Dat laatste is de tegenspraak uit een andere hoek bekeken: niet twee lijsten die iets verschillends beweren, maar twee lijsten die hetzelfde beweren op ongelijk gezag. Wat overblijft blijft op een tussenschakel staan omdat de Cypriotische belastingdienst ons weigert, en dat staat er nu bij in plaats van dat het advieskantoor stilzwijgend als bron doorgaat.

Twee dingen kan dit hek niet, en die horen er hardop bij. Het legt de beweringen uit beide lijsten niet naast elkaar, en dat is nu juist de tegenspraak waar de open vraag op onze correctiepagina over gaat. En het leest wat een vermelding over zichzelf zegt, niet of het adres nog iets teruggeeft: bij het narekenen van deze ronde bleek een overheidspagina waarop wij ons sinds begin augustus beriepen leeg terug te komen, zonder dat iets dat had gemeld. De cijfers klopten en staan nu op een document van dezelfde instantie dat wel opengaat.

En sinds deze week telt er een tiende ding mee, dat op nul staat. Wij schrijven op 181 plaatsen dat iets betaalbaar, goedkoop of prijzig is. Dat is geen eigenschap van een plaats maar een verhouding, en dan hoort erbij te staan waartegen. Een bedrag in dezelfde zin is daarvoor niet genoeg: "wonen is betaalbaar, rond 13,3 euro per vierkante meter" noemt wel een getal en nergens waartegen, en de lezer weet nog steeds niet of dat veel of weinig is. Sinds deze week eisen wij het cijfer én de maat, en er staat er geen enkele meer open. Dat waren er zestien toen wij begonnen te tellen.

Wij zetten dit erbij juist omdat het op nul staat. Aan een nul is niet te zien of er niets fout is of dat niemand kijkt.

En precies dat gebeurde een dag later, voor de derde keer. Die nul hierboven gold voor drie van onze zeven contentbestanden. De vier andere las dit instrument nooit, en dat stond nergens als besluit: het waren de bestanden waar de aanleiding vandaan kwam, en daarna is het zo gebleven. Over alle zeven samen doen wij 253 uitspraken over prijs, en daarvan staat er geen enkele zonder maat. Dat waren er honderdnegenenzeventig toen wij begonnen te tellen.

De eenendertig op de landenkaartjes zijn meteen opgeruimd, want daar stond iets dat vervelender is dan een kaal oordeel: wij beweerden het meest over de landen waarover wij het minst weten. Twaalf van de dertig landen hebben geen enkel geverifieerd cijfer in hun eigen dossier, en dat waren precies de landen waarvan het kaartje zei dat het er zeer betaalbaar is of dat het leven er goedkoop is. Waar ons register wel een bedrag heeft staat dat nu met zijn maat ernaast; waar het register niets heeft, staat het oordeel er niet meer. Wat overblijft staat op onze vergelijkingspagina's, dezelfde laag waar ook de twee schulden hierboven staan.

Dit is de derde keer dat een controle van ons op nul stond terwijl de fout een bestand verderop lag. Daarom staat er sinds deze week een werkregel bij elk van onze instrumenten: een teller die op nul staat zegt pas iets als je weet waar hij kijkt, en dat antwoord hoort bovenaan het instrument te staan.

Het is intussen vijf keer gebeurd, en de laatste twee keer op een andere manier. Daar keek de controle niet in te weinig bestanden, maar liep hij over een met de hand geschreven rijtje landen. Toen Ierland als elfde land aan onze dossiers werd toegevoegd, werd het door twee van die controles gewoon overgeslagen: geen melding, geen afkeuring, niets. De regel die eruit volgt is een broertje van de vorige: een controle die over een lijstje loopt, controleert het lijstje en niet de site. Waar de site groeit, loopt de controle nu over de gegevens zelf.

En een controle van ons keurde iets goed omdat hij te ruim stond. Op tweehonderdnegenentachtig plaatspagina's staat de zin dat wij een woningcijfer nog niet publiceren. Die zin hoort overal woordelijk gelijk te zijn, zodat je hem herkent als voorbehoud en niet als toevallige opmerking, en daar hebben wij een hek voor. Dat hek liet vier verschillende aanhefjes toe met ruimte ertussen, en zo groeide hetzelfde voorbehoud uit tot drieëndertig bewoordingen. Drie stadsdelen van Hamburg, naast elkaar op de kaart, zeiden alle drie hetzelfde in andere woorden.

Erger dan de rommeligheid was wat sommige van die bewoordingen suggereerden. Wie leest dat wij het cijfer per wijk niet publiceren, mag aannemen dat het cijfer voor de stad er wel staat. Wij hebben dat nageteld: van de honderdvierentwintig pagina's met de vlakke vorm droeg er geen enkele een woonbedrag, en de keuze tussen de bewoordingen bleek met niets samen te hangen behalve met de ronde waarin de pagina geschreven is. Er zijn nu vier bewoordingen in plaats van drieëndertig, en welke een pagina krijgt volgt uit wat er op die pagina staat: noemen wij een cijfer voor de stad of de regio, dan zegt het voorbehoud dat het fijnere niveau ontbreekt; noemen wij er geen, dan zegt het dat wij er geen hebben. Geen van de oude zinnen was onwaar. Ze beloofden alleen iets wat er niet stond.

En toen las een lezer iets wat geen van onze controles kan meten. Op de jaarpagina van Spanje stond dat de meldplicht voor je Nederlandse bankrekening hierboven bij vier andere landen wordt uitgelegd. Die vier landen staan daar niet. Het blok waarin die zin staat wordt op alle dertig jaarpagina's meegerenderd, en de zin was geschreven voor de pagina waar hij vandaan kwam. Onze achttien controles meten cijfers, rangordes, prijsoordelen, valuta, tabellen en bronnen; een verwijzing naar iets dat er niet staat is geen van die zes, en dus stonden zij allemaal op nul terwijl de zin er stond. Daarna is de hele site langsgelopen op verwijzingen naar een plek. Er waren er meer: naar een kaart die alleen op de landenpagina staat en niet op de pagina van een losse regio, en naar de kolom Afweging op onze vergelijkingspagina's, die op een breed scherm rechts van de twee landen staat en op een telefoon eronder valt. Er is nu een negentiende controle die deze plekken bewaakt, met een plafond van nul. En de regel die eruit volgt staat erbij: een tekst die naar een plek wijst, hoort te weten op hoeveel pagina's hij staat.

En toen keken wij voor het eerst de andere kant op. Alle controles hierboven zoeken hetzelfde soort fout: een bewering met een cijfer waar geen bron onder ligt. De omgekeerde fout zag geen van hen. Op eenenzeventig plaatsen stond op deze site dat er in ons register voor een land geen huurcijfer van een instantie staat, terwijl het er wel in staat: bij Finland, Zweden, Noorwegen, Ierland, Canada, Japan, de Verenigde Staten, Australië en Malta. Zo'n zin bevat zelf geen cijfer, dus geen enkele meter las hem, en hij bleef staan ook nadat het register het cijfer had gekregen. Hij veroudert niet doordat de wereld verandert maar doordat wij veranderen: het register groeit, de zin niet.

Het scherpst was het bij Finland. Daar staat precies het cijfer in het register dat de zin zei te missen, een huur per vierkante meter per maand van het statistiekbureau, en op onze vergelijking van Finland met Duitsland stond daardoor dat er geen vergelijking per vierkante meter mogelijk was, boven twee reeksen die gewoon naast elkaar kunnen. Die pagina zegt nu wat er wel te vergelijken valt, met de voorbehouden erbij: het ene land splitst naar hoofdstadregio en de rest en het andere naar stad, en de peiljaren verschillen. Er is een twintigste controle bijgekomen die elke weigering van ons tegen ons eigen register legt, met een plafond van nul. Van de negen landen vonden wij er zes met de hand; de andere drie wees dat instrument aan, en na een verruiming nog een.

En voor de derde keer was een met de hand gemaakt lijstje de blinde vlek. Onze cijfermeter kent bedragen in twee schrijfwijzen: het getal met de munt erachter, en een lijstje muntcodes ervoor. Dat lijstje is ooit samengesteld uit de munten van de landen die wij toen bijhielden, en er ontbraken er acht: de Canadese, Australische, Nieuw-Zeelandse en Singaporese dollar, drie Scandinavische kronen en de Tsjechische koruna. Honderdtwee bedragen op deze site waren daardoor nooit tegen ons register gelegd. Vierentwintig ervan bleken geen bron te hebben, en drie waren fout: een Zweedse belastingdrempel die honderd kronen afweek van wat er in ons eigen register staat, een Australische inkomensgrens uit een belastingjaar waarvoor wij geen tabel hebben terwijl wij die van het jaar erna wel woordelijk hebben, en een Australisch minimumloon per uur waarvan in ons register staat dat wij het bij de arbeidsautoriteit in acht pogingen niet konden nalezen. Dat laatste is de vervelendste: wij publiceerden een getal waarvan wij zelf hadden opgeschreven dat wij het niet hebben.

Wat geen bron droeg is van de pagina af, met de reden erbij, en waar de structuur van een regel wel vaststaat is die blijven staan zonder de bedragen en met het adres van de instantie erachter. Ook hier controleerde de controle het lijstje en niet de site: eerder bij twee lijstjes met landen erin, nu bij een lijstje met munten.

Deze ronde kwam er een fout aan het licht die niets met bronnen te maken heeft maar met lezen. Een opsomming schrijf je terwijl je de buren op je scherm ziet staan; gelezen wordt zij een voor een, op een pagina waar die buren niet staan. Zo stond bij een Zweedse plaats de zin "Ook in deze region staat er geen apart spoedtarief in de tabel": ook, naast wat? En welke tabel? Tien van zulke zinnen stonden er, en geen van onze twintig controles kon ze zien, want die zijn allemaal gebouwd om een bewering zonder bron te vinden en niet om een verwijzing zonder doel te vinden. Ze zijn herschreven, en de controle op plaatsverwijzingen kent er sinds deze ronde een regel voor.

In dezelfde ronde bleek het adres van de Portugese belastingdienst in ons woordenboek een letter te missen. Elders op deze site staat hetzelfde adres goed, en juist daarom viel het niemand op: een fout die zichzelf binnen dezelfde site tegenspreekt valt alleen op als je de adressen naast elkaar legt. Dat hebben wij nu gedaan, voor alle adressen tegelijk. Een adres dat op meer dan een plek staat hoort overal hetzelfde te zijn, en een afwijkende schrijfwijze is een fout tot het tegendeel blijkt.

En toen keken wij naar wie het zei in plaats van naar wat er stond. Al onze controles wegen een bewering: heeft dit cijfer een bron, klopt die bron nog, staat er een maat bij. Geen van hen keek naar het soort bron. Op de jaarkalender staat onder elk punt een regel met de bronhouder en een link, en die regel zag er voor een advieskantoor precies hetzelfde uit als voor een belastingdienst. Vierentachtig van de tweehonderdvijfenveertig bronregels bleken niet op een instantie te rusten. Dat is geen nieuwe fout: de bron stond er altijd bij en wie hem aanklikte kwam bij PwC uit. Nieuw is dat het geteld wordt en dat de lezer het ziet zonder te klikken. Bij zo'n regel staat nu in vier woorden wat voor bron het is, en bovenaan de kalender staat hoeveel er op die pagina staan. Wij halen ze er niet uit: zolang wij het punt bij de instantie zelf niet konden nalezen is dit wat wij hebben. Het getal mag alleen omlaag, en omlaag betekent hier dat het punt bij de instantie zelf komt te staan.

En toen bleek een uitleg maar op een plek te staan. Sommige landen noemen hun regio's anders dan wij: een Zweeds län, een Noors fylke, een Tsjechische kraj. Wij houden een tabel bij met wat die woorden betekenen, en die tabel deed zijn werk op precies een plaats, het label boven een hoofdplaats. In de lopende tekst stond hetzelfde woord kaal. Wij hebben alle vijftienhonderd pagina's van de site nagelopen: op negenenzeventig ervan stond zo'n woord zonder dat de uitleg ergens op die pagina te vinden was, samen honderdeenentwintig keer. Onderaan zo'n pagina staat nu een regel die de woorden noemt die erop staan. Die regel wordt niet per pagina aangezet maar op de plek waar elke pagina langskomt, want een regel die per pagina wordt aangezet mist onvermijdelijk de pagina waar niemand aan dacht: bij ons was dat een orientatiepagina waar het woord in een citaat uit een gids terechtkwam.

En toen maakten wij de fout waar wij anderen op controleren. De teller van hierboven leunt op een lijst die wij met de hand bijhouden, en drie keer eerder op deze pagina staat wat daar misgaat: de controle controleert dan de lijst en niet de site. Wij hebben dat ondervangen door de teller andersom te laten werken, maar wij hadden niet bewezen dat die omkering werkt. De teller stond op nul, en een nul zonder tegenproef is niet te onderscheiden van een instrument dat niets leest. Dat staat sinds een eerdere ronde in onze eigen testen, en wij lieten het bij ons eigen nieuwe instrument meteen liggen. Er ligt nu een proef onder: een verzonnen adres in een kopie van de jaarkalender hoort op te vallen, en op de pagina hoort er niets bij zo'n onbekend adres te verschijnen.

In dezelfde ronde hebben wij besloten om iets NIET te bouwen. Een ronde eerder schreven wij op dat een adres dat op meer dan een plek staat overal hetzelfde hoort te zijn, en daar valt een controle voor te maken: zoek twee adressen die op een of twee tekens na gelijk zijn. Die controle vindt zestien paren, en alle zestien zijn goed. Ze staan in aantekeningen waarin wij met opzet elke naamsvariant opsommen die wij hebben geprobeerd, ook de varianten die niet bestaan; dat is precies wat zo'n aantekening hoort te doen. Het enige paar daarbuiten hebben wij nagelezen bij de bron, en het klopt allebei. Een regel verdient pas een instrument als de eerste meting laat zien dat het instrument iets ziet wat wij niet al wisten.

En de eerste afbetaling liet meteen zien waarom die regel bestaat. Van de bronregels die niet op een instantie rustten zijn de drie Portugese de eerste die zijn verhuisd: de aanslag, de betaling en de opgaaf van buitenlandse rekeningen staan nu bij de Portugese wet zelf. Dat leverde meer op dan een net adres. Twee zinnen die op de samenvatting van het advieskantoor stonden houden bij de wet geen stand, en die zijn weg met de reden erbij. Een derde stond wel in de wet en niet in de samenvatting, en die staat er nu bij: naast de termijn van 31 juli kent de wet een tweede termijn van 30 november voor wie geen aangifte deed.

De tweede afbetaling ging over Frankrijk, en daar zijn drie van de vier punten verhuisd. Het vierde niet, en dat is met opzet blijven staan: over het moment waarop de fiscus je inhoudingspercentage herziet vonden wij bij die fiscus geen pagina die wij konden openen. Zo'n punt hoort zichtbaar te blijven leunen in plaats van stilletjes te verdwijnen. Ook hier kostte de verhuizing twee zinnen: een boete na herhaald verzuim en een keuzemogelijkheid in het jaar van een huwelijk. Allebei kunnen ze waar zijn. Wij nemen ze niet op tot wij ze bij een instantie lezen. En ook hier gaf de instantie meer dan de samenvatting: waar wij schreven dat de datum "in beginsel half mei" ligt en dat je hem elk jaar moet opzoeken, staan de vier data er gewoon.

En toen liepen de afbetalingen vast, en dat hoor je ook te weten. Na Portugal en Frankrijk staan de vier landen met de meeste overgebleven bronregels op een rij: Italië, Georgië, Cyprus en Turkije. Bij alle vier kwamen wij niet binnen. De Italiaanse fiscus weigert ons, de Cypriotische en de Turkse server geven een certificaat dat wij niet kunnen verifieren, en de Georgische belastingwet staat er als een doorlopend document waarvan wij alleen het begin terugkrijgen. Wat wij daarom niet doen is die punten stilletjes weghalen of ze op een andere samenvatting zetten. Ze blijven staan, met het merkteken erbij, en op de correctiepagina staat wat wij precies hebben geprobeerd, zodat een volgende poging niet opnieuw bij nul begint.

En toen bleek een hele soort getal nooit gemeten te zijn. Onze cijfermeter zoekt een getal met een munt of een procentteken er direct achter. Dat is met opzet streng, want zonder eenheid slaagt elk jaartal en elk huisnummer. Alleen: een termijn heeft ook een eenheid, en die is geen geld. "Binnen veertien dagen registreren", "wachttijden van twaalf tot vierentwintig maanden", "die status loopt tot zeventien jaar": geen van die drie is ooit tegen ons register gelegd. Bij de eerste meting stonden er honderdachttien zonder bron, waarvan zesenzestig in de gidsen. En een termijn is voor jou geen detail: een bedrag dat iets kost kun je navragen, een dag waarop iets moet gebeuren kun je missen. Er is nu een tweeëntwintigste controle, met een plafond dat alleen omlaag mag.

De eerste afbetaling op die nieuwe teller ging over onze veelgestelde vragen, en die was pijnlijk helder. Van de negen termijnen zonder bron waren er zeven reeksen die niemand publiceert en die wij dus zelf hadden bedacht: hoe lang een emigratie gemiddeld duurt, hoe lang een wachtlijst voor kinderopvang is, hoe lang een aanvraag bij een consulaat duurt. Ze zijn vervangen door wat er wel te zeggen valt. Het scherpste geval stond in het antwoord over hypotheken: daar schreven wij al met zoveel woorden dat wij geen rentepercentage noemen omdat banken dat zelf vaststellen en geen instantie er een reeks van publiceert, en twee zinnen later stond een doorlooptijd met precies hetzelfde probleem.

En toen bleek dat wij van onszelf iets niet wisten wat wij wel hadden opgeschreven. Achter deze site liggen twee lijsten met bronnen: het register waar deze pagina over gaat, en een tweede lijst met bronvermeldingen per pagina. De nieuwe termijnteller leest alleen de eerste. De duur van de Spaanse regeling voor ingekomen werknemers stond woordelijk in de tweede, met het wetsartikel en de Spaanse tekst erbij, en telde in de eerste als onbewezen. Achttien vindplaatsen op de site sprongen van ongedekt naar gedekt zonder dat er een letter aan de tekst veranderde, alleen doordat wij onze eigen twee lijsten aan elkaar hebben geknoopt.

Diezelfde ronde bracht iets minder prettigs boven. Op dertien plekken, waaronder in de titel van een gids, noemen wij een looptijd voor de Cypriotische regeling voor niet-gedomicilieerden. Wij hebben onze drie Cypriotische bronnen nagelopen en geen ervan bevat die looptijd: het overheidsportaal bevestigt alleen dat de dienst bestaat, het aangifteformulier staat op een adres dat dood is, en de wet die wij als grondslag noemen hebben wij opgehaald en gelezen, en die gaat over iets anders. De regel bestaat waarschijnlijk wel, maar dan in een wet die wij niet hebben, en de Cypriotische belastingdienst weigert ons. Wij hebben het cijfer niet stilletjes laten staan en ook niet stilletjes weggehaald: het staat als open vraag op de correctiepagina, met wat een antwoord nodig heeft.

De nieuwe teller kende nog een blinde vlek, en het is er een die wij al twee keer eerder hebben gerepareerd bij andere instrumenten. Onze gids over het working holiday visum haalt een leeftijdsgrens en een verblijfsduur aan die je online vaak leest, en schrijft erbij dat die voor andere nationaliteiten gelden dan de Nederlandse. Dat is het tegenovergestelde van een bewering zonder bron, en de teller telde hem als bewering. Zo dwingt een meter die alleen het getal ziet en niet de zin eromheen ons om juist de eerlijkste tekst van de pagina te schrappen. Hij kijkt nu naar de zin. In dezelfde ronde zijn twee wachtlijstschattingen weggehaald die pal naast onze eigen weigering stonden om een bedrag te noemen.

En daarna bleek hetzelfde te gelden voor de datum. Onze cijfermeter wil een bedrag met een munt erachter; de nieuwe termijnmeter kwam daarbij met dagen, weken en maanden. Een datum met dag, maand en jaartal valt buiten allebei. Toch is dat een van de zwaarste soorten feit op deze site: hij zegt wanneer een regeling openging of dichtging, wanneer een verdrag is getekend, wanneer een besluit is ingetrokken. Wie een maand te laat is met een aanvraag heeft niets aan een goed onderbouwd bedrag. Wij hebben ze geteld: bijna vijfhonderd datums op de site, waarvan zesendertig zonder bron in ons register. Dat kleine aandeel betekent dat het bij datums al grotendeels goed zat. Er is nu een drieëntwintigste controle, met een plafond dat alleen omlaag mag.

Bij dat opzoeken liepen wij vannacht tegen een grens aan die het waard is om op te schrijven, want zij bepaalt waar wij wel en niet bij kunnen. Wij hebben vier wettenbanken geprobeerd voor vier verschillende feiten: de Georgische, de Spaanse, de Turkse en de Nederlandse. Bij alle vier hetzelfde: het adres opent, en wij krijgen het begin van de wet terug in plaats van het artikel dat wij zoeken. Niet omdat die diensten ons weigeren, maar omdat zij de wet als een doorlopend document uitgeven. Daartegenover staat de Portugese belastingdienst, die per artikel een eigen pagina heeft; daar haalden wij vannacht artikel na artikel op, en dat is precies de reden dat de Portugese ronde wel lukte en de andere drie niet.

En toen bleek de vraag niet te zijn of een tekst klopt, maar of een blok waarmaakt wat de kop erboven belooft. Onder elk regioblok stond de kop Sterkste troef, boven een lijst die wij nergens rangschikken: wij tonen het eerste punt, niet het sterkste. Bij negenenvijftig regio's was dat eerste punt een plaats in de rangschikking naar inwonertal, en bij dertig daarvan zette die kop de regio dus in de onderste helft van zijn eigen land. De sterkste troef van het Luxemburgse kanton Vianden was dat het het kleinste van twaalf is. Daarnaast stonden er twaalf zinnen die bij alle regio's van hun land woordelijk gelijk waren, en een ervan zei letterlijk dat het niet van je gebied afhangt. Wie de Luxemburgse landenpagina opende las een zin over het woningobservatorium dertien keer. Die twaalf staan nu een keer per pagina, in een blok dat het land noemt.

De oorzaak lag bij een regel van onszelf, en die is de moeite waard. Wij beloven per regio een eerlijk tweeluik: drie dingen die zij je biedt en drie waar je rekening mee houdt, en vijf van onze tests eisten dat ook. Een quotum dat gehaald moet worden, wordt gehaald. Waar wij geen derde punt hadden nagelezen, stond er een landelijke zin; bij de twaalf Luxemburgse kantons waren alle drie de aandachtspunten dezelfde drie zinnen. Nu die vulling eruit is, staat er wat er werkelijk is nagelezen, en dat is minder: over zeven landen zijn er tweehonderdzes lege plekken in dat tweeluik. Wij tellen ze voortaan, en dat getal mag alleen omhoog in een ronde die vulling weghaalt. De schuld is niet gegroeid, zij was alleen niet te zien. Een eis die niet mag falen, faalt stil. Luxemburg telt niet meer mee: van geen enkel kanton daar hebben wij punten nagelezen, en dan is een tweeluik met lege plekken een belofte die wij niet waarmaken. Die twaalf kantons hebben nu hun cijfers in de omschrijving en een blok dat uitlegt waarom er geen tweeluik staat. Dat getal is dus niet gedaald doordat wij werk hebben gedaan, maar doordat een land uit de telling valt, en dat hoort erbij te staan.

Diezelfde week vonden wij dat nog vier keer, en drie ervan gingen over de wegwijzers. Onderaan bijna elke pagina staat een blok dat Zo ga je verder heet en eronder, in kleine letters, jouw volgende stap in de reis. Dat blok stond op negentien soorten pagina's en toonde overal dezelfde vier links naar de landentest, de vergelijker, het prikbord en de checklist. Wie de Portugese zorggids las kreeg als volgende stap: doe de landentest. Het wijst nu binnen het onderwerp van de pagina, en waar er geen onderwerp is zegt de ondertitel wat het blok werkelijk is. In de voettekst stonden onder de kop Populaire landen vier links die met de hand waren ingetypt; ons eigen CBS-cijfer zet Belgie op twee en dat land stond er niet bij. Op de gidsenpagina stond het etiket UITGELICHT boven de eerste gids uit het bestand, en uitgelicht betekent dat iemand kiest. De regel die wij daaruit hebben getrokken staat nu in ons register: een etiket mag pas populair, uitgelicht of meest gekozen heten als er een cijfer onder ligt dat wij bij een instantie hebben nagelezen.

Al deze vondsten hebben hetzelfde gat. Al onze controles lezen een tekst en beoordelen wat erin staat. Geen van hen volgt een link of vraagt of een blok waarmaakt wat de kop erboven belooft, en geen van hen leest een sjabloon: van de scripts die deze site controleert leest er precies een de sjabloonmap. Drie van deze vijf vondsten kwamen dan ook niet uit een meter maar doordat iemand de site gebruikte. Wat er sinds deze week wel is, is een test die de pagina's echt ophaalt en nakijkt of dezelfde kaart in twee blokken staat.

En de lijst met bronnen die ons niet binnenlaten is opnieuw gelopen. Die lijst bestaat omdat gesloten een waarneming van een dag is en geen eigenschap van een domein. Zeven voordeuren gingen weer open, en bij vijf ervan bleef het daarbij: de homepage laadt, en het adres dat ons register aanhaalt geeft nog steeds een foutmelding. De Oostenrijkse wettenbank en het Italiaanse staatsblad gaven het document zelf wel terug, en die twee staan er niet meer op. Dat scheelt eenentwintig plekken waar onder een bronvermelding stond dat je daar niet in komt terwijl je er wel in komt. De regel staat nu bij de lijst: een host is open als het document opent dat wij nodig hebben, niet als zijn homepage opent.

Deze pagina rekende te lang. De cijfers hierboven worden berekend op het moment dat je de pagina opvraagt. Dat kostte de eerste bezoeker na elke herstart ruim veertig seconden; iedereen daarna kreeg het onthouden antwoord meteen. De oorzaak was drie keer dezelfde: hetzelfde antwoord werd telkens opnieuw uitgerekend. De platte vorm van een tekst, tienduizenden keren voor een handvol verschillende teksten. De toets of een bedrag als eigen getal in het register staat, die voor elke vorm het hele registerblok aflas, ook als die vorm er helemaal niet in stond. En het registerblok zelf, dat per vergelijking en per begrip opnieuw werd samengesteld uit de blokken van de landen die erin voorkomen: vijfendertig blokken van samen veertien megabyte werden er zo tweehonderdtien van samen honderdachtenvijftig. Deze pagina rekent nu hetzelfde uit in een fractie van die tijd, en de uitkomst is tot op de laatste teller dezelfde; dat is nagerekend door alle controles van voor en na naast elkaar te leggen. De berekening bij het opvragen blijft, want alleen zo toont de pagina de actuele stand.

Apart vermelden we de bronnen die wij niet konden lezen. Een overheidspagina die een foutmelding geeft, een statistiekbureau dat zijn cijfers achter een weergave zet die wij niet openkrijgen, een portaal met een verlopen certificaat: het komt vaker voor dan je zou denken. In die gevallen publiceren wij het cijfer niet en noteren wij wat wij daarom niet beweren, samen met wat een nieuwe poging nodig heeft.