Nederlandse zaken regelen vanuit het buitenland: DigiD, paspoort en stemmen

Uitschrijven bij de gemeente betekent niet dat Nederland je loslaat. Je burgerservicenummer blijft, je komt in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) terecht, en een hoop dingen blijven via die twee lopen: je belastingaangifte, je pensioen, je paspoort, en het recht om te stemmen.

Wat wél verandert is de route ernaartoe. Een balie om de hoek is er niet meer, en veel diensten gaan ervan uit dat je in Nederland woont. Deze gids behandelt de drie dingen waar dat het vaakst op stukloopt.

DigiD is de sleutel voor vrijwel alles wat je nog met de Nederlandse overheid doet. Wie in het buitenland woont kan er een aanvragen, maar de route is anders dan in Nederland.

De voorwaarden zijn hard. Je hebt een geldig paspoort of geldige identiteitskaart nodig (uitdrukkelijk geen rijbewijs), een burgerservicenummer, en je moet ingeschreven staan in de Registratie Niet-Ingezetenen. Daarnaast een werkend e-mailadres en een mobiele telefoon die sms kan ontvangen.

Aanvragen doe je op digid.nl, waar je kiest voor ‘Ik woon buiten Nederland’. Je krijgt dan een baliecode, en die moet je binnen dertig dagen na de aanvraagdatum ophalen aan een DigiD-balie; in Den Haag is dat het Stadhuis aan het Spui. Kun je daar niet komen, dan is er de route via videobellen, af te spreken via NederlandWereldwijd.

Die dertig dagen zijn de valkuil. Wie de aanvraag doet en pas bij de eerstvolgende Nederlandbezoek langsgaat, is doorgaans te laat en begint opnieuw.

De bekende route is de ambassade of het consulaat. Minder bekend is dat het ook kan bij een Nederlandse grensgemeente, en dat scheelt vaak een reis of een lange wachttijd. Er zijn er vijftien:

• Aalten, Bergeijk, Bergen op Zoom, Breda en Den Haag
• Echt-Susteren, Enschede, Heerlen, Maastricht en Montferland
• Nijmegen, Oldambt, Schiphol, Sluis en Venlo

Schiphol staat er als eigen locatie bij en valt bestuurlijk onder Haarlemmermeer. Dat is de praktische kant: wie toch een keer overstapt of aankomt, kan het daar regelen.

Twee dingen om vooraf uit te zoeken. Je moet een afspraak maken, en het ophalen is niet overal hetzelfde geregeld: ‘Check op de website van de grensgemeente of uw paspoort opgestuurd kan worden. Is dit niet mogelijk? Dan moet u het nieuwe paspoort zelf ophalen’. Twee keer reizen voor één paspoort is een reële mogelijkheid, dus dat check je vóór je boekt.

Het recht om te stemmen verdwijnt niet als je vertrekt, maar het komt ook niet vanzelf naar je toe. Je moet je registreren als kiezer buiten Nederland, en dat gaat via één gemeente: ‘Registreer uzelf dan als kiezer buiten Nederland via de gemeente Den Haag’.

Na registratie krijg je de stukken automatisch thuisgestuurd voor de Tweede Kamer, het Europees Parlement en het Kiescollege niet-ingezetenen voor de Eerste Kamer. De timing is ruim maar niet oneindig: het briefstembewijs gaat ongeveer twaalf weken voor de verkiezingen per post de deur uit, en het stembiljet ongeveer vier weken ervoor, per e-mail of per post.

Verhuis je binnen het buitenland, dan geef je dat door met een wijzigingsformulier. Doe dat meteen: post die naar een oud adres gaat, komt zelden nog op tijd terug.

Wat wij hier niet beweren. Er wordt wel eens beweerd dat de kiezersregistratie permanent is en dat je je maar één keer hoeft te melden. Dat weten wij niet zeker, en wij kunnen het dus niet bevestigen en niet ontkrachten. De pagina die wij lazen beschrijft wel een wijzigingsformulier maar noemt geen geldigheidsduur, en wat er niet staat gaan wij niet invullen. Controleer daarom voor elke verkiezing of je nog geregistreerd staat; die vraag staat ook in ons overzicht van dingen waar wij zelf niet uit komen.

Deze drie hangen aan elkaar en de volgorde is niet vrijblijvend. Je paspoort is het document waarmee je DigiD activeert, dus een verlopen paspoort blokkeert ook je DigiD. En zonder DigiD kom je bij een deel van de Nederlandse dienstverlening niet binnen.

De praktische regel: laat je paspoort nooit verlopen terwijl je in het buitenland woont, ook niet als je het zelden gebruikt. Alles wat je daarna nog met Nederland wilt regelen, hangt eraan vast.

Het openhouden van een Nederlandse bankrekening zonder Nederlands woonadres stond hier als laatste open punt. Dat staat er inmiddels wel: waar de EER de grens trekt, welke producten vervallen en waarom je buitenlandse IBAN niet geweigerd mag worden staat in je Nederlandse rekening houden als je er niet meer woont. Het openen van een rekening in je nieuwe EU-land staat in de gids over de basisbetaalrekening. Daarmee staat er van de vier punten die hier ooit stonden niets meer open.

De aangifte via Mijn Belastingdienst met een buitenlands adres stond hier ook, en die staat er inmiddels wel: welk formulier je krijgt, hoe je inlogt zonder Nederlands adres en de drie voorwaarden voor je aftrekposten staan in aangifte doen terwijl je er niet woont.

En hier stond iets fout, dus dat zeggen wij erbij. In de eerste versie van deze pagina noemden wij het omwisselen van je rijbewijs als leemte. Dat klopte niet: daar staat al een gids over, namelijk je rijbewijs mee de EU door, met de hoofdregel dat je binnen de EU meestal helemaal niet hoeft om te wisselen. Wij hadden onze eigen inhoud niet goed nagekeken voor wij die leemte opschreven. Rechtgezet, en genoteerd in ons correctielogboek.

Toeslagen stonden hier ook bij. Die staan er inmiddels wel: wat er met huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget gebeurt als je vertrekt staat in de gids Toeslagen vanuit het buitenland. Wij laten die zin hier staan in plaats van hem weg te poetsen, zodat je kunt zien dat een leemte die wij benoemen ook echt wordt gevuld.

De rest staat op onze werklijst. Tot ze er staan zegt deze pagina dat ze ontbreken. Wat wij wel en niet beloven staat op onze verantwoordingspagina.