De eerste maanden in Polen: inschrijven, PESEL en de eerste aangifte

Wie in Polen woont, schrijft zich in op zijn adres, voor een vast verblijf of een tijdelijk verblijf; de overheid omschrijft tijdelijk als langer dan drie maanden. Als EU-burger doe je dat uiterlijk op de 30e dag nadat je er bent gaan wonen. Blijf je zeker niet langer dan dertig dagen, bijvoorbeeld voor vakantie, dan hoeft het niet. Online kan het met een profil zaufany, een Pools middel om je digitaal te identificeren, maar alleen als je al een PESEL-nummer hebt; zonder dat nummer ga je zelf naar het gemeentehuis. Huur je, dan moet de eigenaar bevestigen dat je er woont.

Let op het verschil met de registratie van je verblijf als EU-burger, een aparte stap met een eigen bewijsstuk. Wie langer dan drie maanden blijft, meldt zich daarvoor persoonlijk bij het woiwodschapskantoor van zijn woonplaats, uiterlijk op de dag na het verstrijken van die drie maanden. Mee neem je dit:

• je paspoort of identiteitskaart
• naar gelang je situatie: een arbeidsovereenkomst of werkgeversverklaring, een bewijs van je bedrijfsinschrijving, of een bewijs van voldoende middelen (een bankverklaring van hoogstens een maand oud, of een creditcard)
• registreer je je op grond van eigen middelen of studie, dan ook een bewijs van zorgverzekering, bijvoorbeeld je Europese zorgpas of een verklaring van je verzekeraar

Het kantoor in Lubuskie vraagt daarbij vier pasfoto's van 35 bij 45 millimeter; het kantoor in Bydgoszcz noemt geen foto's. Het kost niets: aanvragen van EU-burgers zijn vrijgesteld van leges. Je krijgt een bewijs van registratie. Lubuskie schrijft dat het dat meteen afgeeft als je alle stukken bij je hebt, en in de regel binnen een maand. Na vijf jaar ononderbroken verblijf, met onderbrekingen van samen hoogstens zes maanden per jaar, heb je recht op duurzaam verblijf; dat document is tien jaar geldig. De Europese regel eronder is artikel 8 van richtlijn 2004/38: een lidstaat mag registratie eisen bij een verblijf van meer dan drie maanden, en het bewijs moet meteen worden afgegeven.

Het PESEL-nummer is het Poolse persoonsnummer. Je krijgt het vanzelf als je je inschrijft voor een verblijf van meer dan dertig dagen. Kun je je niet inschrijven en vraagt een instantie, bijvoorbeeld ZUS of de belastingdienst, toch om een nummer, dan vraag je het los aan bij een willekeurige gemeente. Dat is gratis en de ambtenaar neemt de aanvraag meteen in behandeling, zo schrijft de overheid het zelf. In de aanvraag vul je de wettelijke grondslag in waarom je het nummer nodig hebt; de instantie die erom vraagt, hoort die te noemen.

Ga je in loondienst, dan meldt je werkgever je aan bij ZUS en houdt hij je premies in. Begin je voor jezelf, dan meld je jezelf aan en betaal je alles uit eigen zak. Die aanmelding is meteen je toegang tot de zorg via het NFZ. Werk je niet in Polen, dan zijn er andere routes: een S1-formulier uit Nederland als je AOW of een ander Nederlands pensioen hebt, of een vrijwillige verzekering bij het NFZ. Hoe dat werkt en wie je kunt meeverzekeren staat in de zorggids.

Zodra je in Polen woont ben je er belastingplichtig over je hele inkomen, ook over wat je uit Nederland ontvangt. De eerste aangifte doe je tussen 15 februari en 30 april van het jaar na je verhuisjaar, en betalen doe je uiterlijk op diezelfde dag. Wanneer je er woont zegt de belastingdienst zelf: je bent Pools fiscaal inwoner als het middelpunt van je persoonlijke of economische belangen in Polen ligt, of als je er in een belastingjaar langer dan 183 dagen verblijft. Beschouwen twee landen je als inwoner, dan beslist het belastingverdrag. Reken erop dat het verdrag met Nederland bepaalt wie over welk inkomen heft.

Ga je langer dan 8 maanden in het buitenland wonen, dan schrijf je je uit bij je gemeente, in de laatste 5 dagen voor je vertrek. Vraag je DigiD aan voordat je je uitschrijft. Buiten Nederland bouw je in de regel geen AOW op; een vrijwillige verzekering vraag je aan voor je vertrek of binnen 1 jaar erna. Heb je AOW of een ander pensioen uit Nederland, dan loopt je zorgverzekering via het CAK; dat staat in de zorggids.