Emigreren met een partner zonder eigen inkomen: het verblijfsrecht, de dekking via de ander en de AOW-klok

Deze gids gaat over de partner die meeverhuist zonder baan, zonder eigen bedrijf en zonder eigen pensioen: de een werkt of heeft pensioen, de ander niet. Drie dingen lopen dan anders dan voor de partner met inkomen: het verblijfsrecht, de zorgdekking en de AOW-opbouw. De regels hieronder gelden voor een verhuizing naar een EU-land; voor een land daarbuiten hangt het verblijf van de partner af van het visum van dat land, en dat staat in de landgidsen.

Wie als EU-burger in een ander EU-land gaat wonen, schrijft zich na drie maanden in en toont daarbij werk, eigen middelen of een zorgverzekering; zie de gids over het inschrijven na drie maanden. De partner zonder inkomen hoeft dat niet zelf te tonen. Your Europe zegt het zo: ‘Bent u niet van plan in uw gastland te werken, werk te zoeken of te studeren, dan kunt u bij uw echtgeno(o)t(e) of geregistreerd partner gaan wonen als persoon ten laste.’ Voor de inschrijving zelf geldt: ‘Wilt u langer dan drie maanden blijven, dan moet u zich meestal inschrijven.’

Het gastland mag daarvoor drie stukken vragen: ‘uw geldige nationale identiteitskaart of geldig paspoort’, ‘het inschrijvingsbewijs van uw echtgeno(o)t(e)/geregistreerd partner of ander bewijs van zijn of haar verblijf in dat land’ en ‘een bewijs van uw familieband (zoals een huwelijksakte)’. Daarna: ‘Er mogen geen andere documenten worden gevraagd.’ En over de kosten: ‘Het bewijs van inschrijving mag niet duurder zijn dan de identiteitskaart voor onderdanen van het gastland.’

Twee kanttekeningen van dezelfde pagina. Voor wie niet getrouwd is en geen geregistreerd partnerschap heeft, vraagt het land ‘voor ongehuwde partners: een bewijs van een langdurige of duurzame relatie met u’. En: ‘In sommige EU-landen wordt een geregistreerd partnerschap niet erkend als gelijkwaardig aan het huwelijk’. Na vijf jaar geldt voor beiden hetzelfde: ‘Als u vijf jaar na elkaar rechtmatig in een ander EU-land heeft gewoond, krijgt u er automatisch permanent verblijfsrecht.’

Wie in een ander EU-land werkt, is daar verzekerd en schrijft zich daar in bij een zorgverzekeraar. De partner zonder inkomen lift mee. Your Europe: ‘Op basis van uw ziektekostenverzekering hebben uw gezinsleden ook recht op medische behandeling, als zij ook in een EU-land wonen.’ Hoe je de partner aanmeldt, verschilt per land; in Duitsland heet het de Familienversicherung, en de Duitse zorggids zegt hoe dat gaat. Voor de andere landen staat het in de zorggids van dat land.

Werkt geen van beiden en heeft geen van beiden een Nederlands pensioen of een Nederlandse uitkering, dan is er geen verzekering om op mee te liften. Dan regel je voor beiden een eigen dekking; zie de gids over een zorgverzekering in het buitenland.

Wie met een Nederlands wettelijk pensioen of een Nederlandse uitkering in een verdragsland woont, heeft recht op zorg in dat land via het CAK. De partner kan daarin mee. Het CAK stelt drie voorwaarden: ‘U heeft recht op een zorgverzekering via het CAK op grond van uw Nederlandse uitkering of pensioen.’, ‘Uw gezinsleden hebben weinig of geen eigen inkomen.’ en ‘De zorgverzekeraar in het land waar u woont, geeft akkoord.’ Het kost iets: ‘U betaalt voor uw meeverzekerde gezinsleden een vast bedrag aan het CAK: een nominale bijdrage x woonlandfactor.’ Het bedrag zelf staat in de rekenmodule van het CAK en niet hier.

De aanmelding loopt via het formulier van het CAK en daarna via de verzekeraar in je woonland: ‘Schrijf uw gezinsleden in als u zich meldt bij de zorgverzekeraar in het land waar u woont. Neem alle documenten (S1 of 121) mee die u van ons heeft gekregen.’ Krijgt de partner zelf een pensioen of uitkering, dan verandert de route: ‘Dan vullen ze zelf een apart aanmeldformulier in.’ De partner heeft dan een eigen recht. Gaat de partner in Nederland werken: ‘Zij vragen dan zelf een zorgverzekering aan bij een Nederlandse zorgverzekeraar.’ En bij ander inkomen: ‘Informeer dan bij de werkgever of bij de overheid in uw woonland waar uw gezinsleden een zorgverzekering kunnen afsluiten.’

De AOW bouw je op per persoon, en de rijksoverheid zegt wat emigratie daarmee doet: ‘Wanneer u in het buitenland gaat wonen, bouwt u vaak geen AOW op.’ en ‘Voor ieder jaar dat u niet verzekerd bent, wordt uw AOW met 2% gekort.’ Dat geldt voor de partner zonder inkomen net zo goed als voor de partner die in het buitenland werkt; dat de een premie betaalt in het nieuwe land, bouwt voor de ander niets op.

Daar is een uitweg voor, per persoon aan te vragen. De rijksoverheid: ‘Dan kunt u uw verzekering voor de AOW en de Anw vrijwillig voortzetten bij de SVB.’ Er zit een termijn aan. ‘U kunt de verzekering aanvragen tot 1 jaar nadat u buiten Nederland bent gaan wonen of werken.’ De Anw hoort erbij. ‘En uw partner krijgt mogelijk een nabestaandenuitkering als u overlijdt.’ Wat de vrijwillige verzekering kost, staat bij de SVB. Die pagina's konden wij niet lezen, en de premie staat hier daarom niet. De rekensom van de korting staat in de gids over je AOW en emigreren.

Drie dingen ontbreken met opzet. De premie van de vrijwillige AOW- en Anw-verzekering, omdat de pagina's van de SVB voor ons dicht bleven. De belastingkant, zoals de heffingskorting voor een partner zonder inkomen en het fiscaal partnerschap over de grens, omdat wij die pagina's van de Belastingdienst voor deze gids niet hebben gelezen. En het verblijf van een partner buiten de EU, omdat dat per land in het visum zit en in de landgidsen staat. De zinnen hierboven komen woordelijk van Your Europe, het CAK en rijksoverheid.nl, gelezen op 28 september 2026.