Vanuit het buitenland werken voor je Nederlandse werkgever: waar je verzekerd bent en waar je betaalt

Voor wie in een EU-land woont en werkt, bepaalt Verordening (EG) nr. 883/2004 in welk land je sociaal verzekerd bent: waar je premies betaalt en welk land later je pensioen en je uitkeringen betaalt. Artikel 11 lid 1: ‘Degenen op wie deze verordening van toepassing is, zijn slechts aan de wetgeving van een lidstaat onderworpen.’ Lid 3 onder a wijst het land aan: ‘geldt voor degene die werkzaamheden al dan niet in loondienst verricht in een lidstaat, de wetgeving van die lidstaat’. Het land waar je het werk doet telt. Waar je werkgever zit komt pas aan bod als je in twee landen werkt.

Wie naar Portugal verhuist en van daaruit al zijn werk voor een Nederlands bedrijf doet, werkt in Portugal. Volgens de hoofdregel geldt dan de Portugese wetgeving, ook voor de premies over zijn loon. Wat een Nederlandse werkgever dan in Portugal moet regelen, staat bij de Portugese instantie en hebben wij niet nagelezen; het staat hier niet.

Werk je een deel van de week op kantoor in Nederland en de rest thuis in je woonland, dan werk je in twee lidstaten en geldt artikel 13. Lid 1 onder a wijst ‘de wetgeving van de lidstaat waar hij woont’ aan, ‘indien hij aldaar een substantieel gedeelte van zijn werkzaamheden verricht’. Is dat niet zo en heb je één werkgever, dan geldt onder b ‘de wetgeving van de lidstaat waar de zetel of het domicilie van de onderneming of de werkgever zich bevindt’.

Wat substantieel is, zegt artikel 14 lid 8 van de toepassingsverordening, Verordening (EG) nr. 987/2009. De maat voor wie in loondienst werkt is ‘de arbeidstijd en/of de bezoldiging’. En de grens: ‘een aandeel van minder dan 25 %’ geldt ‘als indicatie dat een substantieel gedeelte van de werkzaamheden niet in de betrokken lidstaat wordt verricht’. Een rekensom van ons: wie twee van de vijf dagen thuis in Spanje werkt, zit op 40 procent en valt onder het Spaanse stelsel; wie één dag van de vijf thuis werkt, zit op 20 procent en blijft in Nederland verzekerd. De verordening noemt het een indicatie binnen een algemene beoordeling, en die beoordeling is aan de instantie.

Sinds 1 juli 2023 bestaat er een uitzondering voor wie veel thuiswerkt over de grens. Artikel 16 lid 1 van de verordening laat lidstaten ‘in onderlinge overeenstemming in het belang van bepaalde personen of groepen personen, uitzonderingen op de artikelen 11 tot en met 15 vaststellen’. Op die grond sloten landen een kaderovereenkomst over grensoverschrijdend telewerk. De leidraad van de Administratieve Commissie van 21 juni 2023 vat haar in één zin samen: ‘The social security legislation of the Member State in which the employer(s) is/are based applies despite telework of less than 50% of the working time in the Member State of residence.’ Wie minder dan de helft van zijn werktijd thuis in zijn woonland werkt en de rest bij zijn werkgever in Nederland, kan dus in Nederland verzekerd blijven, ook boven de 25 procent.

Het gaat niet vanzelf. De Belgische sociale zekerheid, waar de overeenkomst en de lijst van deelnemende landen staan, schrijft over de aanvraag: ‘The request is made in consent by employer and employee.’ Werkgever en werknemer vragen het dus samen. Nederland doet mee sinds 1 juli 2023, net als onder meer België, Duitsland, Frankrijk, Spanje en Portugal; Italië sinds 1 januari 2024 en Ierland sinds 1 juni 2024. In Nederland is de SVB de dienst die volgens de Belastingdienst beoordeelt ‘of u verplicht verzekerd bent’; wat zij over de aanvraag schrijft, hebben wij niet kunnen nalezen. Wie volledig vanuit het buitenland werkt, heeft aan de overeenkomst niets: de grens ligt onder de helft.

Waar je verzekerd bent en waar je belasting betaalt zijn twee vragen met twee regelboeken. De Belastingdienst over het tweede: ‘Nederland heeft met veel landen belastingverdragen gesloten om dubbele belasting te vermijden.’ En op haar checklist voor wie emigreert: ‘Hebt u inkomsten uit 2 landen? Dan betaalt u niet in beide landen belasting over deze inkomsten. Dat is geregeld in belastingverdragen. Misschien moet u wel in 2 landen aangifte doen.’

Hoe zo'n verdrag loon verdeelt, laat het verdrag met Spanje zien, dat wij woordelijk hebben nagelezen. Artikel 16 lid 1: loon van een inwoner van een land is alleen daar belastbaar, ‘a no ser que el empleo se ejerza en el otro Estado’, tenzij het werk in het andere land wordt uitgeoefend. Wie zijn werk thuis in Spanje doet, oefent het in Spanje uit; dat loon is in Spanje belast. Voor de dagen die je op kantoor in Nederland werkt, mag Nederland heffen, want een van de drie voorwaarden om dat te voorkomen is dat de werkgever geen inwoner van het werkland is, en jouw werkgever zit in Nederland. Andere verdragen kunnen anders verdelen; lees het verdrag met jouw land.

Vier dingen ontbreken met opzet. Wat een Nederlandse werkgever in jouw woonland moet regelen als dat land je verzekert, want dat staat per land bij de instantie van dat land en is niet nagelezen. De aanvraag van de uitzondering bij de SVB, want haar pagina's konden wij niet lezen. De regels voor wie in een land woont dat niet onder de verordening valt, want dan geldt een verdrag per land of niets, en dat hebben wij niet nagelezen. En het antwoord van je werkgever, want of hij werken vanuit het buitenland toestaat en de aanmelding in een ander land wil, is aan hem. De zinnen hierboven komen woordelijk van EUR-Lex, de Europese Commissie, de Belgische sociale zekerheid en de Belastingdienst.