GIDS · WERK EN ONDERNEMEN
Zelfstandig in Duitsland: Gewerbe of vrij beroep, de aanmelding en de Kleinunternehmerregelung
Wie in Duitsland voor zichzelf begint, meldt een Gewerbe bij het Gewerbeamt of een vrij beroep bij het Finanzamt, vult via ELSTER de Fragebogen zur steuerlichen Erfassung in en kan onder 25.000 euro omzet buiten de btw blijven. Wat het ministerie en de IHK daarover zeggen.
Dit gaat over Duitsland.
Voor wie dit is
Duitsland kent twee soorten zelfstandigen, en het verschil bepaalt waar je je meldt. Wie handel drijft, produceert of een ambacht uitoefent, heeft een Gewerbe. Wie een vrij beroep uitoefent, is Freiberufler; welke beroepen dat zijn, staat in de inkomstenbelastingwet en beoordeelt het Finanzamt. Deze gids volgt het gründersportaal van het Duitse ministerie van Economische Zaken en, voor de btw, de IHK Hannover. Je hebt eerst een Duits adres en een Anmeldung nodig; zie de praktische woongids voor Duitsland. Wat je aan de Nederlandse kant regelt, staat in de gids over emigreren als zzp'er.
Een Gewerbe: melden bij het Gewerbeamt, en de rest volgt vanzelf
De meldplicht is algemeen: ‘Wer ein selbständiges Gewerbe ausüben will, muss dieses mit Beginn der Tätigkeit bei der zuständigen Gewerbebehörde anzeigen.’ Het loket is de gemeente: ‘Wenn Sie ein Gewerbe anmelden möchten, müssen Sie dies beim ortsansässigen Gewerbeamt veranlassen.’ De kosten: ‘Die Kosten für der Gewerbeanzeige variieren zwischen 20 und 60 EUR (Euro).’ Dus 20 tot 60 euro, afhankelijk van de gemeente.
Na die ene melding hoef je de andere instanties niet zelf af te lopen: ‘Mit Ihrer Anmeldung beim Gewerbeamt setzen Sie mehrere Prozesse in Gang. Vom Gewerbeamt gehen Informationen über Ihre Anmeldung an das Finanzamt, die zuständige Berufsgenossenschaft und gegebenenfalls an das Amtsgericht.’ Het portaal raadt aan vooraf de kamer te bellen: ‘Bevor Sie den Gewerbeschein beantragen, sollten Sie Kontakt zur Industrie- und Handelskammer (IHK) aufnehmen.’ Een Gewerbe betaalt Gewerbesteuer aan de gemeente, met een vrijstelling aan de voet: ‘Der Freibetrag liegt laut Gewerbesteuergesetz derzeit bei 24.500 EUR (Euro) jährlich.’ Dus 24.500 euro winst per jaar zonder Gewerbesteuer.
Een vrij beroep: het Finanzamt, binnen vier weken
Vrije beroepen vallen buiten de Gewerbeanzeige: ‘Nicht der Pflicht zur Gewerbeanzeige unterliegen die Freien Berufe sowie Unternehmen der Urproduktion.’ Zij melden zich elders: ‘Für die Anmeldung als Freiberuflerin bzw. Freiberufler ist das Finanzamt Ihre erste Anlaufstelle.’ En daar zit een termijn aan: ‘Hier müssen Sie sich spätestens vier Wochen nach Aufnahme Ihrer Tätigkeit melden.’ Dus binnen vier weken na de start. Of je beroep als vrij beroep geldt, beslist het Finanzamt; het portaal geeft geen volledige lijst en deze gids ook niet.
De Fragebogen zur steuerlichen Erfassung: voor iedereen, via ELSTER
Gewerbe of vrij beroep, het Finanzamt wil van beiden hetzelfde formulier: ‘In der Regel muss aber via ELSTER der Fragebogen zur steuerlichen Erfassung ausgefüllt werden.’ ELSTER is het online portaal van de Duitse belastingdienst. Je Steuer-ID krijg je na je Anmeldung; hoe dat gaat staat in de gids over aanmelden en de Steuer-ID. De voorlopige btw-aangifte, de Umsatzsteuer-Voranmeldung, is volgens het portaal ‘i.d.R. zum 10. des Folgemonats nach einem Vorauszahlungszeitraum (Monat oder Quartal)’.
De Kleinunternehmerregelung: tot 25.000 euro omzet geen btw
Kleine zelfstandigen kunnen buiten de btw blijven. Het portaal: ‘Haben Sie sich z.B. für die Kleinunternehmerregelung entschieden, dann führen Sie keine Umsatzsteuer an das Finanzamt ab.’ De grenzen staan bij de IHK Hannover, in de versie van 22 mei 2026: de regeling geldt voor wie de ‘Gesamtumsatz im vorangegangenen Kalenderjahr 25.000 Euro (vorher: 22.000 Euro) nicht überschritten hat und im laufenden Kalenderjahr 100.000 Euro (vorher: 50.000 Euro)’. Dus 25.000 euro over het vorige jaar en 100.000 euro in het lopende jaar. Voor een starter geldt: ‘Bei einer Neugründung fehlt ein Vorjahresumsatz. Maßgeblich ist daher die untere Grenze von 25.000 Euro’.
De bovengrens werkt meteen: ‘Die 100.000 Euro-Grenze knüpft nicht an eine Prognose an. Wird sie im laufenden Jahr überschritten, endet die Kleinunternehmerbefreiung mit diesem Zeitpunkt für die danach ausgeführten Umsätze’. Op je factuur vermeld je de regeling: ‘Auf die Steuerbefreiung für Kleinunternehmer muss in der Rechnung hingewiesen werden’. Wie liever wel btw rekent, bijvoorbeeld om voorbelasting terug te vragen, kan afzien van de regeling; de IHK beschrijft hoe en tot wanneer je dat aan het Finanzamt meldt.
Wat hier niet staat, en waarom
Vier dingen ontbreken met opzet. De zorgverzekering van een zelfstandige, die zelf kiest tussen de GKV en de PKV, omdat die in de Duitse zorggids staat. De inschrijving bij de Handwerkskammer voor ambachten en de eventuele meesterplicht, omdat die per ambacht verschilt en hier niet is nagelezen. De tarieven van de Gewerbesteuer boven de vrijstelling, omdat elke gemeente haar eigen Hebesatz vaststelt. En de pensioenplicht die voor sommige zelfstandigen bij de Deutsche Rentenversicherung geldt, omdat wij die niet bij de instantie hebben gelezen. Het gründersportaal zet geen datum bij zijn pagina's; de zinnen komen van de versie zoals die op 28 september 2026 online stond.
Veelgestelde vragen
Waar meld ik me aan als ik in Duitsland voor mezelf begin?
Met een Gewerbe bij het Gewerbeamt van je gemeente, bij de start van je activiteit; het Gewerbeamt licht daarna zelf het Finanzamt en de Berufsgenossenschaft in. Met een vrij beroep meld je je rechtstreeks bij het Finanzamt, binnen vier weken na de start.
Wat kost een Gewerbeanmeldung?
Volgens het gründersportaal van het ministerie tussen de 20 en 60 euro, afhankelijk van de gemeente.
Tot welke omzet hoef ik in Duitsland geen btw te rekenen?
Onder de Kleinunternehmerregelung: tot 25.000 euro omzet in het vorige kalenderjaar en 100.000 euro in het lopende jaar. In het startjaar telt de grens van 25.000 euro. Op je facturen vermeld je dat je de regeling gebruikt.
Officiële wegwijzers
Dit zijn de instanties zelf. Regels en bedragen veranderen; kijk hier vlak voor een aanvraag nog een keer.
Deze gids is nagelezen in door de redactie van IkVertrekUit.nl. Wat er toen is nagekeken staat met de instantie erbij in het bronnenregister. Lees je deze tekst ergens anders, in een kopie of een samenvatting, dan staan de actuele stand, de bronnen en de controledatum op ikvertrekuit.nl/gidsen/duitsland-gewerbe-freiberufler-en-kleinunternehmer.
